این جلسه که با اشتراک وزیران انرژی و آب کشورهای افغانستان، هندوستان، ایران، عمان، وزیر تحصیلات و تحقیقات کشــور آلمان، نماینده گان سکتور آب کشورهای مصر، کویت، تاجکستان، و نماینده گان سازمان یونسکو و اکادمی جهانی آب برای یک روز (24 نوامبر سال جاری) در تهران برگزار گردیده بود. با امضأ تفاهم نامه ای میان نماینده های کشورهای عضو پایان گرفت.

در یادداشــت تفاهم برعـلاوهء تـداوم و تـدوین پلان و بودجهء لازم برای پنج سال آیندهء فعالیت کاری مرکز منطقــوی مدیریــت آب شهری، پیشنــهادهای مختلفی مبنی بر تدویر ورکشاپ های آموزشی و سمینارهای علمی جــهت تقـویهء ظرفیت مسلکی نیــروی بشـــری و تخنیکی کشورهای عضو در عرصه آب و معضلات زاده از آن تذکر به عمل آمد، که از طرف اشتراک کننده گان پذیرفته شد.

این کنفرانس با سخنان آقای پرویز فتاح وزیر نیروی کشور میزبان و رئیس شورای حکام مرکز منطقوی مدیریت آب شهری، به طور رسمی آغاز به کار نمود. وی طالب همکاری همه جانبه میان کشورهای عضو گردیده و بازنگری را در مقرره های کاری انجوها و موسساتی که در راستای آب فعالیت دارند، لازم دانست.

وزیر انرژی و آب افغانستان نیز در سخــنرانی خود از انکشاف منابع آبی کشور صحبت و از بازسازی پروژه های مختلف آبیاری یادآوری نموده و خواستار همکاری بیشتر میان کشورهای عضو در ساحهء آب گردید.

اینک شـــرح مکمل بیانیه جلالتماب محترم الحاج محمداســماعیل وزیر انرژی و آب افغانســـتان ارائــه می گردد:

جلالتمآب جناب سید فتاح پرویز وزیر نیروی جمهوری اسلامی ایران و رئیس مرکز منطقوی آب شهری، محترم آقای صفی الدین سوز وزیر منابع آب کشور هند، محترم آقای عبدالله بن سلیم بن امیر الرواز وزیر منطقوی شهری و منابع آب کشور عمان، محترم آقای کانلی نماینده محترم سازمان یونسکو و محترم دوکتور رضا اردکانیان رئیس تمویل کننده پروگرام آر، یو، سی، دبلیو، ام- تهران
خواهران و برادران السلام علیکم ورحمة الله و برکاته!
تمنیات نیک مرا بپذیرید. مسرورم که یکبار دیگر در جلسه هیأت رهبری مرکز منطقوی آب شهری با شـــما یکجا فعالیت های انجام یافته ی این مــرکز را در طول یکســال ارزیابی می نمایم. البــته قبل از آن می خواهم تا کمی روی مسائل عمومی مربوط به آب در کشور و جهان روشنی بیاندازم.

قسمی که می دانید آب منبع حیات و یک عنصر عمده در توسعه و انکشاف اقتصاد ملی و عرضۀ خدمات اجتماعی، از جمله- رشد صنایع، میکانیزه شدن و توسعه زراعت، ایجاد اشتغال، کاهش فقر، بهبود خدمات صحی، رشد فرهنگ و بلند رفتن سطح زنده گی نقش مؤثر و تعیین کننده دارد. در جهان هم اکنون 1.2 میلیارد نفر فاقد آب آشامیدنی صحی می باشند و در کشور ما تنها 31 فیصد در شهرها و 20 فیصد در دهات به آب اشامیدنی صحی دسترسی دارند و باقی از آب غیر صحی و ملوث استفاده می نمایند، که رقم مذکور پائینترین در منطقه و جهان می باشد.

کمبود آب آشامیدنی با ازدیاد نفوس، توسعه شهرها، انکشاف صنایع و استفاده بیش ازحد آبهای زیرزمینی رو به افزایش است. چالش دیگری در سکتور آب افغانستان اینست که در مناطقی با منابع کافی آب، اراضی زراعتی کمتر موجود است و جای که اراضی قابل آبیاری کافی وجود دارد، آب کافی در اختیار نیست. تغیر اقلیم عامل دیگری است که وقوع خشکسالی ها و سیلابهای مدهش را با تکرار های بیشتر شدت بخشیده است.

گمان می رود که این شدت در دهه های آینده زیادترگردد و باعث ایجاد خسارات اقتصادی، اجتماعی و تراژیدی های زیست محیطی شود. قسمی که دیده می شود متأسفانه تنظیم و استفاده از منابع آب در افغانستان، به مقایسهء کشورهای همسایه، حتی قبل از جنگ های تحمیلی، در سطح خیلی پائین قرار داشت. به علت عدم موجودیت ساختار های زیربنائی کافی و نهاد های تشکیلاتی مؤثر، تأمین آب کافی و مطمئن برای آشامیدن، زراعت و صنعت در سطح خیلی پائین قرار دارد. تعداد زیادی ازشهرها و قریه های کشوربدون سیستم آبرسانی و کانالیزاسیون می باشند، شبکه های آبیاری عنعنوی که آب زراعتی را برای 90 فیصد اراضی زراعتی تأمین می نماید، دارای مؤثریت خیلی نازل بوده و کار بهره برداری و حفظ و مراقبت را برای دهاقین پرمشقت ساخته است. هکذا این شبکه ها توانایی تأمین آب کافی و مطمئن را برای اراضی زراعتی ندارد.

به علت عدم موجودیت ساختمانهای تنظیم کننده، آب درموسم زیاد آبی و سیلابی از مجراهای آبی بدون استفاده عبور نموده باعث تخریبات شهرها، روستا ها و اراضی می گردد و در موسم کم آبی که زیادترین نیاز برای نباتات می باشد، آب کافی در منبع موجود نمی باشد که در اثر آن تولیدات زراعتی خیلی کاهش می یابد.

جنگ های تحمیلی اثرات منفی را در سکتور آب کشور ببار آورده است. در حدود 50 فیصد تأسیسات منابع آبی و شبکه های تنظیم آب در کشور از بین رفته است. مقدار اراضی تحت آبیاری از حدود 3.2 میلیون هکتار قبل از سال 1357 به حدود 1.8 میلیون هکتار کاهش یافته است. هم چنان ازجمله 7.9 میلیون هکتار اراضی قابل آبیاری کشور در حال حاضر تنها 1.8 میلیون هکتار آن تحت آبیاری قراردارد. در حالی که از جمله حدود 75 میلیارد مترمکعب منابع آبی سطحی و زیر زمینی سالانه کشور در حال حاضر فقط در حدود 23 میلیارد مترمکعب در سال استفاده صورت می گیرد.

به منظور آوردن اصلاحات و تغییرمثبت وسریع وضع موجود سکتور آب، وزارت انـــرژی و آب افغانستان ستراتیژی ها و پالیسی های واقع بینانه را روی دست گرفته است. یکی ازاین جمله پالیسی ها انتخاب روش حوزه دریائی و تنظیم همه جانبه منابع آبی در کشور می باشد. اکنون درسکتور آب نه تنها مسایل تخنیکی– اقتصادی مورد مطالعه قرار می گیرد بلکه دیگر ابعاد از قبیل مسایل مربوط به محیط زیست و مسایل اجتماعی نیز مورد نظر می باشد. در قانون آب کشور تأکید عمده روی تأمین و توزیع آب آشامیدنی صحی برای مناطق شهری و روستائی کشور صورت گرفته است. در ظرفیت سازی سکتور در چند سال اخیر انکشافات خوبی صورت گرفته و هم در بازسازی زیربنا ها وشبکه متضرر شده در دوران جنگ های تحمیلی و ایجاد حوزه های دریائی به شکل امتحانی، گام های عملی برداشته شده است.

در جریان 4 سال کار روی بازسازی و اصلاح در حدود 1000 شبکه آبیاری از جمله 18000 شبکه موجود در کشور، مؤثریت استفاده از آب در زراعت ارتقاء یافته که در نتیجه زمینۀ تأمین آب برای بیشتر از 200 هزار هکتار زمین قابل آبیاری فراهم گردیده است. در این بخش کوشش می نمایم تا به فعالیت های انجام یافته، تحت کار و پروژه های بازسازی این مرکز منطقوی تحت حمایه یونسکو در افغانستان روشنی بیاندازم.

در سال گذشته ما توانستیم به کمک و همکاری خیلی نزدیک دفتر منطقوی یونسکو در تهران کمیته ملی هایدرولوژی افغانستان را در چوکات پروگرام بین المللی هایدرولوژی ایجاد نمائیم. این کمیته در طول یک سال توانست تا اساسنامه را ترتیب نماید و یک تعداد فعالیت ها را در ارتباط به این کمیته به انجام برساند. تقریبأ در این مدت اکثریت اعضای آن در دوره های آموزشی، سیمینارها، ورکشاپها و کنفرانس های بین المللی تدویر شده توسط یونسکو و یا کمیته های ملی هایدرولوژی کشور های مختلف، اشتراک نمایند. هکذا یکتعداد متخصصین از ارگانهای ذیربط نیز از این دوره های آموزشی مستفید و از تجارب بدست آمده در کارهای روزمره و ارتقای ظرفیت دیگر کارمندان استفاده بعمل آورده اند. این مسأله در ظرفیت سازی برای توسعه مدیریت منابع آب، انتقال تجارب و تبادل نظر در باره مسایل مختلف مدیریتی در کشور خیلی مؤثر واقع شده است. همین اکنون این کمیته در تلاش راه اندازی دوره های آموزشی در سکتور آب با همکاری یونسکو می باشند.

قرار بود تا کمیته ملی هایدرولوژی افغانستان یکتعداد پیشنهادات در مورد پروژه های تحقیقی و علمی را تهیه نماید اما متأسفانه در این راستا کارکمتر صورت گرفته که در این زمینه همکاری دفتر یونسکو را خواهانیم.

نکاتی چند در مورد پروژه های که از طریق مرکز منطقوی آب شهری در افغانستان تطبیق گردیده و یا در حال تطبیق است:

1. ماستر پلان یا طرح جامع مدیریت آب در حوزه دریائی کابل: کار این پروژه مؤفقانه تکمیل گردیده است و اکنون منحیث یک سند عمدۀ انکشافی در سکتور آب این حوزه مورد استفاده قرار می گیرد. فعلأ وزارت انرژی و آب کشور کار را بالای مودل سازی این حوزه آغاز نموده است.

2. بازسازی شبکه های هایدرومیتیورولوژیکی: در این پروژه قرار بود به تعداد 13 استیشن هایدرولوژیکی، 10 استیشن هواشناسی در نقاط مختلف کشور نصب گردد و 3 دوره آموزشی تدویر یابد. از جمله به تعداد 3 ستیشن هایدرولوژیکی نصب، سامان آلات 10 ستیشن هواشناسی به کابل انتقال و به تعداد 3 دوره آموزشی تدویر یافت.
3 . احداث مرکز تحقیقات آب در کابل: کار ساختمان این مرکز تکمیل گردیده و کار روی تجهیز این مرکز درجریان است. قرار است دوره دوم آموزشی در آینده نزدیک تدویر یابد.
4 . تأمین آب آشامیدنی به شهر زرنج در ولایت نیمروز که شامل تمدید 5 کیلومتر لین انتقال به قطر 110 ملی متر، بازسازی مخزن ذخیره قبلی و اعمار 5 ذخیره جدید می باشد، تکمیل گردیده و آب در این شهر جریان دارد.

پیشنهادات:

1. به نظر من کارهای انجام یافته در طول سال گذشته توسط این مرکز مثبت ارزیابی و تمدید آن برای یکدوره دیگر پیشنهاد می گردد.
2 . یک تعداد کار های مربوط به پروژه های افغانستان تا به حال تکمیل نشده است، امید در تکمیل آن جدیت به خرج داده شود.
3. لازم شمرده می شود تا در پروژه های آینده برای افغانستان که ممکن توسط این مرکز تمویل گردد، در انتخاب، طرح و تطبیق آن نقش کلیدی برای متخصصین کشور داده شود.
4. انجینران کشور خواستار تدویر دوره آموزشی در طرح و دیزاین بند های کوچک و متوسط و دوره آموزشی در مورد انجنیری دریا ها می باشند. امید این مرکز و یونسکو بتواند این تقاضا را فراهم نماید.
5. تقاضا می گردد تا سهم بیشتر برای متخصصین افغانی جهت اشتراک در کنفرانس ها، سیمینار ها و دوره های آموزشی داده شود، زیرا مدت زیادی ایشان از کار های عملی و امور آموزشی بدور بوده اند.
6. استادان و محققین عضو کمیته ملی هایدرولوجی افغانستان آماده گی خویش را جهت پیش بردن امور تحقیقاتی در سکتور آب را تحت حمایت یونسکو نموده اند. امید در این راستا با ایشان راهنمائی و همکاری های لازمه صورت گیرد.
7 . دایر نمودن دوره های آموزشی و اجرای کارهای تحقیقاتی در مسایل تغیر اقلیم، کنترول و مهار سیلاب ها و کاهش اثرات خشکسالی، معرفی تکنالوژی های معاصر و مناسب بخاطر حفظ و نگهداری آب در مناطق خشک و نیمه خشک، ارتقاء آگاهی میرآب ها و انکشاف قنات ها.

با اغتنام فرصت یکبار دیگر سپاس و امتنان خویش را به دفتر منطقوی یونسکو و مرکز منطقوی آب شهری به خاطر همکاری و حمایت از سکتور آب در افغانستان اظهار می دارم و بدینوسیله توجه بیشتر این دو ارگان را در قسمت بازسازی و انکشاف سکتور آب در کشور خواهانم.

به همین ترتیب سایر اعضا نیز طی بیانیه های خویش پیشنهاد ها و نقطه نظرات خود را در شورا ارائه نمودند. ولی به طور کلی حاصل این نشست افزون بر یادداشت تفاهم مذکور، موضوعاتی دیگری چون: ارائه نتایج تحقیقات و بررسی های انجام شده در مورد آب از مجلس قبلی تا کنون، بحث پیرامون نحوهء مطالعات بیشتر و بهتر اثرات اقتصادی، اجتماعی، محیطی و صحی آب، تبادل اطلاعات علمی و عملی در بارهء آب و معضلات آن میان کشورهای عضو، و جستجوی راه حل های مناسب برای بیرون رفت از مشکلات کم آبی به ویژه کمبود آب شیرین را نیز تحت پوشش قرار می داد.

محترم وزیر انرژی و آب هنگام صحبت با خبر نگاران در باره نتایج شورای حکام مرکز منطقوی مدیریت آب شهری در تهران

محترم وزیر انرژی و آب افغانستـان و ســایر نــــــــماینده گان اشتراک کننده در پایان کنــــــفرانس در مورد اهمیــت و نتایج این شورا به پرسش های خبرنگاران پاسخ ارائه نمودند.

هم چنان در حاشیه این گردهمایی وزیر انرژی و آب کشور با وزیر منابع آب کشور هندوستان و وزیر نیروی جمهوری اسلامی ایران دیدار نموده و خواستار کمک های بیشتر آنان در بخش انرژی و آب گردیدند.

قابل یادآوری است که نخستین نشست مرکز منطقوی مدیریت آب شهری (RCUWM) در فبروری 2002 زیر چــــــــتر سازمان یونسکوی مــــــلل متحد (UNESCO) با اشــــتراک کشورها و سازمانهای نامبرده در تهران صورت گرفته بود. هدف از ایجاد این مجمع، انکشــاف و تقویت منـابع آب کـــشور های عضــو، تبادل معلومات و اطــلاعات سودمــــند برای رفع بحران کم آبی، بلند بردن مهارت های کاری قوای بشری، یافتن راهکارهای گوناگون برای ازدیاد آب شیرین و مقابــله با اثرات ناگوار خشکسالی و سیلابها به خـصوص در آسیای جنــــوب غربی و شرق میانه عنوان گردیده است.

این در حالیست که تصویرهای تازه اقمار مصــــــنوعی از گرم شدن روزافزون و تصاعدی حرارت زمین خبر می دهــــــند، و خــطرات ناشی از آن، جهان را با چــلنج ها و چالشهای فراوانی مورد تــهدید قــرار داده است.

طوری که عواقب منفی ضررهای محیطی و کمبود آب، سبب نگرانی فزاینده جامعه جهانی گردیده و در اجلاسی که طی هفتهء گذشته میان کشورهای اروپایی در آلمان صورت گرفت کمبود آب شیرین منحیث یکی از فکتورهای جدی که در فراراه خانوادهء بشری قرار گرفته، عنوان گردید. پس چه بهتر که از هم اکنون به تدابیر پیشگیرانه و رفع این بحران به طور جمعی اقدام و اندیشیده شود.